نظريه ها و اصول مکاتب تعاوني
ريشه هاي انديشه هاي تعاوني
ü انسان ، موجودي اجتماعي بوده و وابسته به ديگران است .
ü انسان ، براي تامين نيازهاي خود بايستي به فعاليت اقتصادي بپردازد و تعاوني مناسب ترين شکل اين نوع فعاليت به شمار مي رود .
ü انسان با کار گروهي ، توليد مي کند که اين توليدات نيز بايستي توزيع شوند . بنابراين توليد داراي بعد اجتماعي مي شود و همينطور مصرف نيز داراي جنبه اي اجتماعي خواهد بود .
ü انسان ، براي کارآيي و ثمربخشي نيازمند سازمان يافتگي ، نظم و کنترل است و اين خود نيازمند رهبري است که منتخب گروه باشد ( رهبري دموکراتيک ) .
ü انسان ، در عين وابستگي به ديگران ، گرايش به آزادي دارد و مي خواهد که کارهايش را به ميل خود انجام دهد . بنابراين لازم است که مشارکت او با ديگران بدون اجبار و از روي علاقه و داوطلبانه باشد .
ü زندگي انسان مدام در حال تغيير است و ضرورت سازگاري براي زندگي بشر ايجاب مي کند که نيروهاي طبيعت هدايت شده و در روابط نظم و انظباط حاکم شود . اين خود ضرورت قطعي آموزش و پرورش را ايجاب مي کند .
مشخصه ها ( صفات ) هفتگانه ي بنيادين تعاوني ها
1. انجمن يا اتحاد : که بارزترين راه براي پيروزي بر جزم انديشي ناشي از اصالت فرد است .
2. اقتصاد : اهداف اقتصادي بارزترين عامل براي گردهمايي انسان در يک تعاوني مي باشند .
3. انصاف : پيشگامان راچديل عدالت را اساس فعاليت هاي اقتصادي خود قرار دادند . اجراي انصاف موجبات گسترش عدالت واقعي در ميان افراد را فرآهم مي کند .
4. دموکراسي : در واقع تفاوت بارز ميان اقتصاد تعاوني با ديگر نظام هاي اقتصادي است . با باور دموکراسي در شرکت تعاوني ، مزاياي عضو شدن افزايش يافته و شرکت مطابق ميل اعضا اداره مي شود .
5. آزادي : منظور از آزادي ، عضو شدن آزاد و اختياري افراد و بي طرفي در امور سياسي و مذهبي است .
6. آموزش : که نقش موثري در موفقيت تعاوني ايفا مي کند .
7. وظيف يا مسئوليت : در صورت بي تفاوتي در قبال مسئوليت هاي جمعي ، رکود در فعاليت هاي گروهي را شاهد خواهيم بود .
ارزش هاي تعاوني
بعد از دهه ي 1980 ف ارزش هاي تعاوني از اصول تعاوني منفک شده و مقدم و زيربناي اصول گرديدند . در جدول زير نظرات انديشمندان در خصوص ارزش هاي تعاوني آمده است :
لارس مارکوس
مشارکت
دموکراسي
شرافت
کمک به ديگران
گرايک
کمک متقابل
برابري ، انصاف ، حقوق و آزادگي
ارزش هاي اجتماعي
سوآن که بوک
ارزش هاي اجتماعي
ارزش هاي سازماني
ارزش هاي اخلاقي
کي ون سو
ارزش هاي اقتصادي
ارزش هاي اجتماعي
نظريه هاي تعاوني
الف ) کلود هانري سن سيمون :
ü طالب آزادي و صفا بود .
ü خودپرستي را محکوم مي کرد .
ü خوشبختي بشر را در تعاون و همکاري مي ديد .
ü معتقد بود که : حکومت بايد در دست مولدين ثروت جامعه يعني کارگران و کشاورزان باشد .
ب ) رابرت آون :
ü اصطلاح کوپراسيون را براي نخستين بار در سال 1821 مطرح کرد .
ü تعاون را در برابر رقابت به کار برد .
ü با مطالعه وضع زندگي کارگران کارخانه ي خود ، فلسفه ي شرکت هاي تعاوني را ارائه نمود . به همين دليل شروع نهضت هاي کارگري را به آون نسبت مي دهند .
ü دهکده ي تعاوني ، طرح آون بود که در آن کارهاي کشاورزي و صنعتي به صورت مشترک انجام مي گرفت .
ü در نيويورک ، آمريکاي جنوبي و مکزيک ، دهکده هاي تعاوني خود را به نام نيوهارموني به وجود آورد .
ج ) فيليپ بوشه :
ü تحت تاثير نظريه هاي سن سيمون بود .
ü اعتقاد داشت که : براي جلوگيري از بحران هاي اقتصادي بايد طبقه ي توليد کننده و مصرف کننده با هم ارتباط نزديک داشته باشند .
ü مبتکر طرح تعاوني هاي توليد بود .
ü اصول تعاوني هاي توليد را به شرح زير ارائه کرد :
1. اداره ي شرکت توسط کارگران بوده و دو نفر نماينده ي منتخب آن ها ، صاحبان امضاء باشند .
2. اعضا با انعقاد قرارداد با تعاوني ، به نسبت تخصص و مهارت شغلي خود حقوق دريافت کنند .
3. نبايد تمامي درآمد شرکت به عنوان دستمزد پرداخت شود و بايستي بخشي از آن به حساب ذخيره ي شرکت منظور گردد .
4. سرمايه ذخيره شده ي شرکت حتي بعد از انحلال آن غير قابل تقسيم بوده و بايستي در صورت انحلال شرکت به ديگر شرکت هاي تعاوني فعال اختصاص يابد .
5. استخدام کارگران غير عضو در تعاوني ممنوع است . در صورت ضرورت بايستي مدت استخدام محدود ( 12 ماه ) بوده و چنانچه باز هم ضرورت ايجاب کند ، بايستي کارگر مورد نظر به عضويت شرکت درآيد .
د ) ويليام کينگ :
ü پيرو نظريه هاي آون بود .
ü به قدرت مصرف کننده تاکيد داشت و به لحاظ تاکيد بر ايجاد تعاوني هاي مصرف ، نقش اساسي در ايجاد 300 شرکت تعاوني مصرف ايفا نمود .
ü اصول مورد نظر او عبارتند از :
1. تامين سرمايه ي شرکت از محل خريد سهام توسط اعضا .
2. سود سرمايه وجود ندارد .
3. اجناس به نرخ روز و يا نزديک به بازار فروخته شوند .
4. مازاد برگشتي وجود ندارد و بايستي از آن براي ايجاد واحدهاي توليدي و اشتغال کارگران استفاده شود .
ه ) شارل فوريه :
ü از بانيان تفکر ايجاد تعاوني هاي توليد بود .
ü اعتقاد داشت : براي ساختن جامعه اي فاقد واسطه و بدون عمليات نامشروع اقتصادي ، بايد طبقات گوناگون اجتماعي ، زندگي اقتصادي خود را به وسيله ي سازمان تعاوني و همکاري در يک واحد اشتراکي متمرکز کنند .
ü توصيه نمود : براي حذف واسطه هاي بايستي تعاوني هاي مصرف و توليد با يکديگر همکاري کنند .
ü اعتقاد داشت : ميزان توليد بايستي با توجه به نياز مصرف کنندگان تعيين شود .
و ) لويي بلان :
ü اعتقاد داشت : جامعه بايد امکان کارکردن هر فرد را متناسب با توانايي هاي او فراهم کند و حقوق اوليه ي انساني او را براي زندگي تامين کند .
به اعتقاد بلان ، اين امر در صورت رقابت آزاد اقتصادي و اختلافات طبقاتي ميسر نيست و براي تحقق آن ، تاسيس شرکت هاي بزرگ توليدي را پيشنهاد کرد .
ü اساس کار شرکت هاي پيشنهادي بلان ، آزادي انتخاب و تعاون و همکاري بود .
ü به اعتقاد بلان ، دولت در آغاز تشکيل اين شرکت ها وظيفه داشت که : سرمايه شرکت را تامين کند و مديرانتصابي موقتي براي شرکت تعيين نمايد .
ü به اعتقاد بلان ، بعد از آشنايي کارگران با نحوه ي اداره ي شرکت ، مسئوليت آن بايستي به آن ها واگذار شود .
ü بلان طرفدار اقتصاد دولتي بود اما در طرح هاي خود کمک هاي دولتي را موقتي مي دانست .
ü انسان ، موجودي اجتماعي بوده و وابسته به ديگران است .
ü انسان ، براي تامين نيازهاي خود بايستي به فعاليت اقتصادي بپردازد و تعاوني مناسب ترين شکل اين نوع فعاليت به شمار مي رود .
ü انسان با کار گروهي ، توليد مي کند که اين توليدات نيز بايستي توزيع شوند . بنابراين توليد داراي بعد اجتماعي مي شود و همينطور مصرف نيز داراي جنبه اي اجتماعي خواهد بود .
ü انسان ، براي کارآيي و ثمربخشي نيازمند سازمان يافتگي ، نظم و کنترل است و اين خود نيازمند رهبري است که منتخب گروه باشد ( رهبري دموکراتيک ) .
ü انسان ، در عين وابستگي به ديگران ، گرايش به آزادي دارد و مي خواهد که کارهايش را به ميل خود انجام دهد . بنابراين لازم است که مشارکت او با ديگران بدون اجبار و از روي علاقه و داوطلبانه باشد .
ü زندگي انسان مدام در حال تغيير است و ضرورت سازگاري براي زندگي بشر ايجاب مي کند که نيروهاي طبيعت هدايت شده و در روابط نظم و انظباط حاکم شود . اين خود ضرورت قطعي آموزش و پرورش را ايجاب مي کند .
مشخصه ها ( صفات ) هفتگانه ي بنيادين تعاوني ها
1. انجمن يا اتحاد : که بارزترين راه براي پيروزي بر جزم انديشي ناشي از اصالت فرد است .
2. اقتصاد : اهداف اقتصادي بارزترين عامل براي گردهمايي انسان در يک تعاوني مي باشند .
3. انصاف : پيشگامان راچديل عدالت را اساس فعاليت هاي اقتصادي خود قرار دادند . اجراي انصاف موجبات گسترش عدالت واقعي در ميان افراد را فرآهم مي کند .
4. دموکراسي : در واقع تفاوت بارز ميان اقتصاد تعاوني با ديگر نظام هاي اقتصادي است . با باور دموکراسي در شرکت تعاوني ، مزاياي عضو شدن افزايش يافته و شرکت مطابق ميل اعضا اداره مي شود .
5. آزادي : منظور از آزادي ، عضو شدن آزاد و اختياري افراد و بي طرفي در امور سياسي و مذهبي است .
6. آموزش : که نقش موثري در موفقيت تعاوني ايفا مي کند .
7. وظيف يا مسئوليت : در صورت بي تفاوتي در قبال مسئوليت هاي جمعي ، رکود در فعاليت هاي گروهي را شاهد خواهيم بود .
ارزش هاي تعاوني
بعد از دهه ي 1980 ف ارزش هاي تعاوني از اصول تعاوني منفک شده و مقدم و زيربناي اصول گرديدند . در جدول زير نظرات انديشمندان در خصوص ارزش هاي تعاوني آمده است :
لارس مارکوس
مشارکت
دموکراسي
شرافت
کمک به ديگران
گرايک
کمک متقابل
برابري ، انصاف ، حقوق و آزادگي
ارزش هاي اجتماعي
سوآن که بوک
ارزش هاي اجتماعي
ارزش هاي سازماني
ارزش هاي اخلاقي
کي ون سو
ارزش هاي اقتصادي
ارزش هاي اجتماعي
نظريه هاي تعاوني
الف ) کلود هانري سن سيمون :
ü طالب آزادي و صفا بود .
ü خودپرستي را محکوم مي کرد .
ü خوشبختي بشر را در تعاون و همکاري مي ديد .
ü معتقد بود که : حکومت بايد در دست مولدين ثروت جامعه يعني کارگران و کشاورزان باشد .
ب ) رابرت آون :
ü اصطلاح کوپراسيون را براي نخستين بار در سال 1821 مطرح کرد .
ü تعاون را در برابر رقابت به کار برد .
ü با مطالعه وضع زندگي کارگران کارخانه ي خود ، فلسفه ي شرکت هاي تعاوني را ارائه نمود . به همين دليل شروع نهضت هاي کارگري را به آون نسبت مي دهند .
ü دهکده ي تعاوني ، طرح آون بود که در آن کارهاي کشاورزي و صنعتي به صورت مشترک انجام مي گرفت .
ü در نيويورک ، آمريکاي جنوبي و مکزيک ، دهکده هاي تعاوني خود را به نام نيوهارموني به وجود آورد .
ج ) فيليپ بوشه :
ü تحت تاثير نظريه هاي سن سيمون بود .
ü اعتقاد داشت که : براي جلوگيري از بحران هاي اقتصادي بايد طبقه ي توليد کننده و مصرف کننده با هم ارتباط نزديک داشته باشند .
ü مبتکر طرح تعاوني هاي توليد بود .
ü اصول تعاوني هاي توليد را به شرح زير ارائه کرد :
1. اداره ي شرکت توسط کارگران بوده و دو نفر نماينده ي منتخب آن ها ، صاحبان امضاء باشند .
2. اعضا با انعقاد قرارداد با تعاوني ، به نسبت تخصص و مهارت شغلي خود حقوق دريافت کنند .
3. نبايد تمامي درآمد شرکت به عنوان دستمزد پرداخت شود و بايستي بخشي از آن به حساب ذخيره ي شرکت منظور گردد .
4. سرمايه ذخيره شده ي شرکت حتي بعد از انحلال آن غير قابل تقسيم بوده و بايستي در صورت انحلال شرکت به ديگر شرکت هاي تعاوني فعال اختصاص يابد .
5. استخدام کارگران غير عضو در تعاوني ممنوع است . در صورت ضرورت بايستي مدت استخدام محدود ( 12 ماه ) بوده و چنانچه باز هم ضرورت ايجاب کند ، بايستي کارگر مورد نظر به عضويت شرکت درآيد .
د ) ويليام کينگ :
ü پيرو نظريه هاي آون بود .
ü به قدرت مصرف کننده تاکيد داشت و به لحاظ تاکيد بر ايجاد تعاوني هاي مصرف ، نقش اساسي در ايجاد 300 شرکت تعاوني مصرف ايفا نمود .
ü اصول مورد نظر او عبارتند از :
1. تامين سرمايه ي شرکت از محل خريد سهام توسط اعضا .
2. سود سرمايه وجود ندارد .
3. اجناس به نرخ روز و يا نزديک به بازار فروخته شوند .
4. مازاد برگشتي وجود ندارد و بايستي از آن براي ايجاد واحدهاي توليدي و اشتغال کارگران استفاده شود .
ه ) شارل فوريه :
ü از بانيان تفکر ايجاد تعاوني هاي توليد بود .
ü اعتقاد داشت : براي ساختن جامعه اي فاقد واسطه و بدون عمليات نامشروع اقتصادي ، بايد طبقات گوناگون اجتماعي ، زندگي اقتصادي خود را به وسيله ي سازمان تعاوني و همکاري در يک واحد اشتراکي متمرکز کنند .
ü توصيه نمود : براي حذف واسطه هاي بايستي تعاوني هاي مصرف و توليد با يکديگر همکاري کنند .
ü اعتقاد داشت : ميزان توليد بايستي با توجه به نياز مصرف کنندگان تعيين شود .
و ) لويي بلان :
ü اعتقاد داشت : جامعه بايد امکان کارکردن هر فرد را متناسب با توانايي هاي او فراهم کند و حقوق اوليه ي انساني او را براي زندگي تامين کند .
به اعتقاد بلان ، اين امر در صورت رقابت آزاد اقتصادي و اختلافات طبقاتي ميسر نيست و براي تحقق آن ، تاسيس شرکت هاي بزرگ توليدي را پيشنهاد کرد .
ü اساس کار شرکت هاي پيشنهادي بلان ، آزادي انتخاب و تعاون و همکاري بود .
ü به اعتقاد بلان ، دولت در آغاز تشکيل اين شرکت ها وظيفه داشت که : سرمايه شرکت را تامين کند و مديرانتصابي موقتي براي شرکت تعيين نمايد .
ü به اعتقاد بلان ، بعد از آشنايي کارگران با نحوه ي اداره ي شرکت ، مسئوليت آن بايستي به آن ها واگذار شود .
ü بلان طرفدار اقتصاد دولتي بود اما در طرح هاي خود کمک هاي دولتي را موقتي مي دانست .
+ نوشته شده در سه شنبه سی و یکم شهریور ۱۳۸۸ ساعت 1:7 توسط
|
